ENGLISH
Hafan

Proffesiynol: Gwybodaeth i Ddarparwyr Gofal Plant

Cyflwyniad
Nod yr arweiniad hwn yw rhoi dealltwriaeth eglur i bawb sy’n gweithio gyda phlant ac sy’n gofalu am blant ynghylch materion yn ymwneud â diogelu plant a’r camau y mae’n rhaid iddynt eu cymryd os byddant yn amau bod plentyn yn cael ei gam-drin neu os bydd rhywun yn dweud wrthynt bod plentyn yn cael ei gam-drin.

Fe’i seiliwyd ar Weithdrefnau Diogelu Plant Cymru Gyfan a’r dogfennau arweiniad ‘Cydweithio i Ddiogelu Plant’ a ‘Diogelu Plant: Cydweithio i Sicrhau Canlyniadau Cadarnhaol’.

Mae cam-drin plant yn bwnc anodd iawn i bawb. Fodd bynnag, o ganlyniad i’r cyswllt agos rhyngoch chi a phlant, mae’n debygol mai chi fydd yr unigolyn cyntaf i sylwi ar arwyddion cam-drin. Felly, diben yr arweiniad hwn yw’ch cynorthwyo i ddeall eich rôl wrth ddiogelu plant trwy ddarparu gwybodaeth ynghylch:

  • Arwyddion a symptomau cam-drin plant.
  • Yr hyn y dylech ei wneud os ydych yn amau bod plentyn cael ei gam-drin neu os bydd plentyn yn dweud wrthych ei fod/bod yn cael ei niweidio.
  • Yr hyn fydd yn digwydd ar ôl i chi adrodd eich pryderon.

Gall effaith cam-drin ar blant fod yn ddwfn ac yn hirhoedlog ac mae’n gallu cael effaith ddifrifol ar eu hiechyd a’u datblygiad. Mae cam-drin plant yn tanseilio’u hymdeimlad o ddiogelwch, eu hyder a’u hunan-barch. Yn arbennig, gall arwain at:

  • Anaf difrifol neu farwolaeth
  • Methiant plant i gyrraedd eu llawn botensial
  • Oedi wrth ddatblygu.

Felly, mae’n bwysig bod pawb sy’n gweithio gyda phlant ac yn gofalu amdanynt, yn gyfarwydd â’r arweiniad hwn.

Adnabod Arwyddion Cam-Drin Plant

Mae plant yn cael eu cam-drin naill ai wrth i rywun achosi niwed iddynt neu os na fydd rhywun yn eu hatal rhag cael niwed. Diben y wybodaeth ganlynol am y mathau o gam-drin yw ehangu’ch ymwybyddiaeth o’r amgylchiadau lle y dylech fod yn pryderu.

Cam-drin corfforol

Gall cam-drin corfforol fod mewn nifer o ffurfiau. Gellir achosi anafiadau i blentyn trwy eu taro, eu hysgwyd, eu taflu, eu gwenwyno, eu llosgi neu eu sgaldio, eu boddi neu eu mygu.

Yn ogystal, mae’r enghreifftiau canlynol yn awgrymu y gallai plentyn fod wedi cael ei gam-drin yn gorfforol:

  • Adroddiadau ac esboniadau anghyson gan y plentyn a’r rhieni ynghylch achos anaf.
  • Cleisiau mewn mannau lle na fydd plentyn yn cael niwed fel arfer wrth chwarae, megis cefn y coesau, y bol a’r gafl.
  • Cleisiau yn y ceg ac o gwmpas y ceg, yn enwedig ar fabanod ifanc.
  • Cleisiau lluosog mewn clystyrau.
  • Mae cleisiau a achosir gan gam-drin yn aml yn dangos amlinelliad y teclyn a ddefnyddiwyd, gan gynnwys clais neu gleisiau ar ôl cael eu taro gan declyn sy’n debyg i rhoden, marc llaw neu gortyn trydanol.
  • Cleisiau sy’n debyg i siâp bysedd, er enghraifft, efallai y byddwch yn gweld 3 neu 4 clais bach ar un ochr y wyneb a dim ar yr ochr arall.
  • Cnoadau – gall y rhain adael marciau dannedd eglur a hirgrwn ac os ydynt dros 3 centimetr ar draws, mae’n arwydd bod plentyn hþn neu oedolyn yn gyfrifol.

Pwyntiau i’w nodi:

  • Mae cleisiau’n bethau anghyffredin iawn ar fabanod nad ydynt yn gallu symud o gwmpas eto.
  • Mae’n hynod o anghyffredin i blentyn dan flwydd oed dorri asgwrn trwy ddamwain.
  • Nid oes yn rhaid i anafiadau pen ac achosion o dorri asgwrn sy'n angheuol, nad ydynt yn ddamweiniol, gynnwys cleisiau. Dylai meddyg weld unrhyw blentyn sy’n dioddef poen neu arwyddion salwch nad oes modd eu hesbonio, yn ddi-oed.
  • Y pen o bell ffordd yw’r safle mwyaf cyffredin lle y gwelir cleisiau ar blant sy’n cael eu cam-drin.

Sbectrwm Salwch FFugiedig

Mae hyn yn digwydd pan fydd plentyn yn cael gofal meddygol am salwch a grëwyd yn fwriadol gan y rhiant neu’r gofalwr. Felly, caiff y plentyn driniaeth feddygol dianghenraid.

Esgeulustod

Ystyr esgeulustod yw'r methant parhaus i fodloni anghenion sylfaenol plentyn. Gall hefyd olygu rhiant neu ofalwr yn methu darparu bwyd, cysgod a dillad digonol, yn methu diogelu plentyn rhag niwed neu berygl, neu’n methu sicrhau eu bod yn cael gofal feddygol. Gall gynnwys esgeuluso anghenion emosiynol sylfaenol plentyn.

Gallai’r enghreifftiau canlynol fod yn arwyddion o esgeulustod:

  • Mae plentyn yn ymddangos yn newynog yn aml ac yn gofyn am fwyd.
  • Mae plentyn wedi’i wisgo mewn ffordd amhriodol o ystyried y tywydd yn gyson, a/neu mae’n frwnt yn gyson.
  • Oedi wrth geisio cyngor a thriniaeth feddygol i’r plentyn, y mae’n amlwg ei fod yn angenrheidiol.
  • Methiant rhieni i atal anafiadau damweiniol dro ar ôl tro.
  • Oedi yn natblygiad plentyn.

Cam-drin Rhywiol

Mae cam-drin rhywiol yn golygu gorfodi neu ddenu plentyn i gymryd rhan mewn gweithgareddau rhywiol os ydynt yn ymwybodol o'r hyn sy'n digwydd neu beidio. Gallai’r gweithgareddau gynnwys cyswllt corfforol, gan gynnwys gweithredoedd treiddgar a gweithredoedd nad ydynt yn rhai treiddgar. Gallant gynnwys gweithgareddau lle na cheir cyswllt, megis plant yn edrych ar ddeunydd pornograffig neu gynhyrchu deunydd o’r fath, neu wylio gweithgareddau rhywiol, gan annog plant i ymddwyn mewn ffyrdd rhywiol sy’n amhriodol.

  • Mae mwyafrif y plant sy’n cael eu cam-drin yn rhywiol yn cael eu cam-drin gan rywun y maent yn eu hadnabod – naill ai aelod o'r teulu neu rywun y maen nhw neu eu teulu yn eu hadnabod yn dda. Mae’r plentyn yn debygol o fod dan lawer o bwysau i beidio datgelu’r hyn sy’n digwydd. Yn ogystal, o ganlyniad i weithgarwch ‘paratoi’ yr un sy’n cam-drin, mae nifer o blant yn teimlo'n euog ac yn gyfrifol.
  • Efallai na fydd plant ifanc iawn neu blant sydd ag anghenion arbennig yn ymwybodol neu’n meddu ar yr iaith i ddisgrifio’r hyn sy’n digwydd iddynt. Mae’n arbennig o anodd asesu cam-drin posibl gan oedolyn neu frodyr neu chwiorydd y plentyn mewn achosion o’r fath.

Rhai arwyddion posibl y gallai plentyn fod wedi cael ei gam-drin yn rhywiol:

  • Rhywbeth y mae plentyn yn ei ddweud wrthych.
  • Diddordeb amlwg neu gyson mewn rhyw wrth siarad a chwarae.
  • Awgrymu gweithgarwch rhywiol neu gyfrinachau trwy gyfrwng geiriau.
  • Ymddygiad rhywioledig, megis esgus cael rhyw wrth chwarae.
  • Perthynas sy’n bryfoclyd ar lefel rhywiol gydag oedolion.
  • Cosi, cochni, dolur neu waedu nad oes modd ei esbonio o’r fagina neu’r anws.
  • Haint yn y llwybr troethol dro ar ôl tro.

Cam-drin Emosiynol

Ystyr cam-drin emosiynol yw cam-drin emosiynol plentyn yn barhaus sy’n achosi effeithiau niweidiol difrifol ar ddatblygiad emosiynol y plentyn. Gallai gynnwys cyfleu i blentyn eu bod yn ddiwerth neu nad oes unrhyw un yn eu caru, eu bod yn annigonol neu’n cael eu gwerthfawrogi am y ffaith eu bod yn diwallu anghenion rhywun arall yn unig. Gallai olygu cael disgwyliadau amhriodol o blant yn ôl eu hoedran neu eu datblygiad. Gall olygu peri bod plant yn teimlo'n ofnus neu mewn perygl yn gyson, neu’n cael eu hecsbloetio neu eu llygru. Mae rhyw fath o gam-drin emosiynol yn ymwneud â phob math o gam-drin plentyn, er na fydd efallai'n digwydd ar ei ben ei hun.

Rhai arwyddion posibl bod plentyn wedi cael ei gam-drin yn emosiynol:

  • Dim llawer o hunan-barch a heb fod yn gallu derbyn clod gan oedolion yn aml.
  • Ymddygiad sy’n rhy ymlynol neu sy’n ceisio gormod o sylw
  • Yn rhy bryderus – naill a’i rhy wyliadwrus, yn archwilio pethau’n gyson neu’n rhy awyddus i blesio.
  • Tawedog neu wedi'u heithrio'n gymdeithasol.
  • Anhwylderau lleferydd sydyn.

Nid oes ffin amlwg rhwng un math o gam-drin a math arall. Gall plant ddangos arwyddion o un categori neu bob un ohonynt. Yn ogystal, bydd plentyn yn cael ei gam-drin yn emosiynol fel rhan o unrhyw fath arall o gam-drin.

Yr Hyn i’w Wneud os ydych yn Amau, neu’n Cael Gwybod bod Plentyn yn cael ei Gam-drin.
Mae’n bwysig eich bod yn gwybod yr hyn i’w wneud os ydych yn amau bod plentyn yn cael ei gam-drin neu os bydd rhywun yn dweud wrthych bod hyn yn digwydd. Mae’r darn canlynol o Weithdrefnau Diogelu Plant Cymru Gyfan o gymorth:

Os bydd rhywun yn dweud wrthych bod ef neu hi neu blentyn arall yn cael eu cam-drin:

  • Dangoswch eich bod wedi clywed yr hyn y maent yn ei ddweud, a’ch bod yn ystyried eu honiadau o ddifrif
  • Dylech annog y plentyn i siarad, ond ni ddylech eu procio neu ofyn cwestiynau arweiniol. Ni ddylech dorri ar draws y plentyn pan fydd yn cofio digwyddiadau arwyddocaol. Ni ddylech ofyn i’r plentyn ailadrodd yr hyn a ddywedwyd ganddynt,
  • Dylech esbonio’r camau y mae’n rhaid i chi eu cymryd, mewn ffordd sy’n briodol i oedran a dealltwriaeth y plentyn.
  • Ni ddylech addo cadw’r hyn a ddywedwyd wrthych yn gyfrinach, oherwydd mae gennych gyfrifoldeb i ddatgelu gwybodaeth i’r rhai y mae angen iddynt gael gwybod. Nid yw adrodd pryderon yn cyfateb â bradychu ymddiriedaeth.
  • Ysgrifennwch yr hyn a ddwedwyd wrthych, gan ddefnyddio’r union eiriau os oes modd
  • Nodwch y dyddiad, yr amser, y lleoliad a’r bobl sy'n bresennol adeg y drafodaeth.
  • Adroddwch eich pryderon i’ch rheolwr llinell neu’r unigolyn yn eich sefydlid sy’n gyfrifol am ddiogelu plant.
  • Sicrhewch bod eich pryderon yn cael eu hadrodd i Ganolfan Gyswllt Gwasanaethau Cymdeithasol Ceredigion yn syth gan nodi hyn ar bapur hefyd. Ni ddylech oedi.
  • Ni ddylech gysylltu â’r unigolyn yr honnwyd ei fod yn cam-drin
  • Peidiwch gofidio’ch bod wedi gwneud camgymeriad efallai. Bydd yr Adran Gwasanaethau Cymdeithasol yn eich cymryd o ddifrif bob amser. Mae’n well eich bod wedi trafod y sefyllfa gyda rhywun sydd â’r profiad a’r cyfrifoldeb dros wneud asesiad.

Os bydd plentyn yn dweud rhywbeth wrthych, mae’n aml oherwydd eu bod yn ymddiried ynddoch. Efallai na fyddant yn dweud wrth unrhyw un arall fyth eto.

Yn ogystal, mae’n bwysig peidio meddwl bod cam-drin yn rhywbeth amhosibl yn eich sefydliad chi, neu bod cyhuddiad yn erbyn rhywun yr ydych yn eu hadnabod yn dda ac yn ymddiried ynddynt, yn debygol o fod yn anghywir. Os byddwch yn amau bod rhywun yn eich sefydliad neu unrhyw blentyn neu oedolyn yn cam-drin plentyn, mae Gweithdrefnau Cymru Gyfan yn rhoi’r cyngor canlynol:

Os bydd ymddygiad unrhyw oedolyn (gan gynnwys cydweithwyr ac aelodau’r cyhoedd) tuag at blant yn peri pryder i chi.

  • Ni ddylech anwybyddu’ch pryderon.
  • Ni ddylech gysylltu â’r unigolyn y mae gennych bryderon yn eu cylch.
  • Os oes gan yr unigolyn gyfrifoldeb proffesiynol dros blant, dylech drafod eich pryderon gyda rheolwr llinell yr unigolyn hwnnw. Os ydych yn teimlo nad yw hyn yn briodol, neu os nad ydych yn fodlon â’r ymateb a gewch, dylech gysylltu â’r unigolyn sy’n gyfrifol am ddiogelu plant yn eich asiantaeth neu Canolfan Gyswllt Gwasanaethau Cymdeithasol Ceredigion.
  • Mae’n bwysig nad ydych yn anwybyddu neu’n diystyru amheuon am weithiwr proffesiynol arall.

Dylid hysbysu Arolygiaeth Safonau Gofal Cymru yn syth ar ôl gwneud cyfeiriad diogelu plant i Ganolfan Gyswllt Gwasanaethau Cymdeithasol Ceredigion, os yw’r darparwr gofal plant wedi'i gofrestru gyda’r Arolygiaeth.

Cyfeirio

Gwnewch yn siðr bod gennych gopi o weithdrefnau diogelu plant eich asiantaeth eich hun.

Dilynwch arweiniad eich asiantaeth, er enghraifft, rhaid i warchodwyr plant gofnodi’r holl ddigwyddiadau ac arsylwadau yn eu llyfr damweiniau.

Dylech drosglwyddo gwybodaeth i’ch rheolwr yn ddi-oed neu gysylltu â Chanolfan Gyswllt Gwasanaethau Cymdeithasol Ceredigion yn uniongyrchol bob amser.

Rhif ffôn Canolfan Gyswllt Gwasanaethau Cymdeithasol Ceredigion yw 01545 574000. Os bydd argyfwng yn codi y tu allan i oriau swyddfa, ffoniwch 0845 6015392.

Dylech nodi cymaint o wybodaeth ag y gallwch neu y gallwch ei darganfod:

  • Enw llawn, dyddiad geni/oedran a chyfeiriad y plentyn.
  • Yr un manylion am blant ac oedolion eraill yn y cartref.
  • Y rheswm dros y pryder
  • Yr hyn a ddywedwyd neu a welwyd yn union, ynghyd â manylion llawn y cam-drin/ pryder honedig ynghylch cam-drin posibl.
  • Lle y mae’r plentyn nawr.
  • A yw’r rhieni yn ymwybodol o'ch cyfeiriad. Manylion gweithwyr proffesiynol eraill sy’n ymwneud â’r plentyn a’r teulu.

Fodd bynnag, ni ddylech oedi wrth gyfeirio os mai dim ond rhai manylion sydd gennych.

  • Dylech gadarnhau’r cyfeiriad i Adran Gwasanaethau Cymdeithasol Ceredigion ar bapur cyn pen 2 ddiwrnod.

Cyfathrebu Gyda Rhieni a Gofalwyr.

  • Dylai pob rhiant neu ofalwr fod yn ymwybodol o bolisi diogelu plant y darparwr gofal plant fel rhan o’r broses o’u cyflwyno i’ch gwasanaeth.
  • Mae angen i bob darparwr gofal plant hysbysu rhieni neu ofalwyr pan fyddant yn dechrau gweithio gyda'u plentyn neu ofalu amdanynt, bod ganddynt ddyletswydd i adrodd unrhyw gam-drin neu esgeulustod drwgdybiedig ar blant.
  • Dylid cofnodi unrhyw anaf sy’n amlwg ar blentyn, os yw’n ddamweiniol neu heb fod yn ddamweiniol, yn y llyfr damweiniau cyn gynted ag y bo’r plentyn yn cyrraedd. Dylid annog rhieni/gofalwr i ddweud wrthych am anafiadau a ddigwyddodd y tu allan i’r lleoliad gofal dydd. Os bydd anaf yn amlwg ar blentyn, mae’n briodol holi’r rhieni neu’r gofalwyr am yr anaf. Ni ddylech ofni gofyn cwestiynau megis, “Beth ddigwyddodd?” neu wneud sylwadau fel, “Pan oedd Carys yn newid, sylwais bod ganddi glais poenus yr olwg dan ei braich.” Pan fyddwch wedi dwyn sylw'r rhiant/gofalwr at hyn, dylech eu hysbysu y byddwch yn ei gofnodi yn y llyfr damweiniau a dylech ofyn iddynt lofnodi’r cofnod a nodi’r dyddiad.
  • Os yw’n ymddangos i chi bod plentyn wedi cael niwed mewn rhyw ffordd gan y rhieni neu rywun arall, dylech geisio cyngor yr Adran Gwasanaethau Cymdeithasol, a fydd yn penderfynu a oes angen gwneud cyfeiriad diogelu plant. Mae’n arfer da dweud wrth y rhiant eich bod yn bwriadu hysbysu’r Gwasanaethau Cymdeithasol naill ai trwy ddweud wrth y rhieni eich bod yn pryderu y gallai’r plentyn gael niwed pellach.
  • Os oes gennych bryderon bod rhieni yn esgeuluso’r plentyn neu bod perthynas emosiynol niweidiol rhwng y rhiant a’r plentyn, efallai eich bod wedi trafod hyn gyda’r rhiant yn flaenorol. Mae’n arfer da hysbysu’r rhiant neu’r gofalwr eich bod yn cysylltu â’r Adran Gwasanaethau Cymdeithasol. Efallai y bydd o gymorth eu hatgoffa o’ch dyletswydd i adrodd pryderon yn unol â’ch polisi diogelu plant. Fodd bynnag, efallai y byddwch o’r farn y bydd siarad â’r rhiant yn golygu bod y plentyn mewn mwy o berygl ac felly, mae’n amhriodol.
  • Os oes gennych bryderon bod plentyn wedi cael ei gam-drin yn rhywiol, dylech gysylltu â’r Adran Gwasanaethau Cymdeithasol yn syth heb hysbysu’r rhieni eich bod yn gwneud hynny.

Yr Hyn sy’n Digwydd ar ôl i chi wneud Cyfeiriad

Pan fydd Canolan Gyswllt Gwasanaethau Cymdeithasol Ceredigion yn cael cyfeiriad, caiff ei drosglwyddo i’r Gwasanaeth Asesu a Chynorthwyo Plant a Theuluoedd. Efallai y bydd y Gweithiwr Cymdeithasol ar Ddyletswydd yn eich ffonio’n ôl i gael gwybodaeth bellach.

Yna, bydd y Rheolwr Tîm yn penderfynu, yn dilyn rhai ymholiadau cychwynnol, a yw’n gyfeiriad sy’n ymwneud â diogelu plant. Os felly, bydd gweithiwr cymdeithasol yn gwneud ymholiadau ynghylch diogelu plant. Yn aml, gwneir y rhain ar y cyd â heddweision Uned Diogelu’r Cyhoedd Ceredigion. Cewch wybod os bydd hyn yn digwydd.

Os ceir pryderon am les y plentyn o hyd ar ôl gwneud ymholiadau diogelu plant, cynhelir Cynhadledd Diogelu Plant. Mae hwn yn gyfarfod aml-asiantaeth y gofynnir i chi ei fynychu efallai, neu i anfon adroddiad os na allwch fynychu’n bersonol. Dylech seilio’ch adroddiad ar ffeithiau gan gynnwys eich pryderon yn ogystal ag unrhyw nodweddion cadarnhaol ynghylch y plentyn a’r teulu.
Gallwch gysylltu â’r Cadeirydd Diogelu Plant am unrhyw gyngor am y gynhadledd a’ch adroddiad.

Rhifau Cyswllt Defnyddiol

Canolfan Gyswllt Gwasanaethau Cymdeithasol Ceredigion.
01545 574000

Gwasanaeth y Tu Allan i Oriau Arferol Adran Gwasanaethau Cymdeithasol Ceredigion.
0845 6015392

Heddlu Dyfed Powys, Isadran Ceredigion.
0845 330200

Ysbyty Bronglais, Aberystwyth.
01970 623131

Arolygiaeth Safonau Gofal Cymru, Swyddfa Ceredigion.
01545 570931

Arolygiaeth Safonau Gofal Cymru, Swyddfa Ranbarthol.
01267 245160

Rhadffôn.
Llinell Diogelu Plant NSPCC: 0800 800 500
Childline: 0800 1111